راهنمای سازهای کوچک
بسیاری از بزرگسالان، بهویژه علاقهمندان به موسیقی بیکلام و آکوستیک، دوست دارند نواختن یک ساز را یاد بگیرند، اما از فکر شروع آن دلهره دارند و مهمترین پرسش برای آنها این است که اصلا از کجا باید آغاز کنند؟ خب، باید گفت که پیش از آنکه بتوانید نواختن ساز جدیدی را بیاموزید، باید آن ساز را انتخاب کنید. خبر خوب این است که انتخاب ساز در بزرگسالی از بسیاری جهات، کار سادهتری است؛ زیرا اکنون سلیقه خود را میشناسید و به طیف بسیار گستردهتری از سازها، استادان و گزینهها دسترسی دارید. این وضعیت تفاوت محسوسی با تصمیمگیریهای دشوار دوران کودکی و نوجوانی دارد که بدون شناخت کافی، ناچار بودید بین دو ساز یکی را انتخاب کنید!
پرسشهای اساسی در انتخاب ساز
انتخاب و تهیه ساز به دلیل زمانی که باید برای آن صرف کرد و هزینه مالی که به همراه دارد، تصمیمی مهم و دشوار است. باید بهخوبی نیازها و سلایقمان را بررسی کنیم تا انتخابی داشته باشیم که باعث پشیمانی نشود، دست کم پشیمانی کمتری به همراه داشته باشد. برای شروع باید چند پرسش اساسی را از خودمان بپرسیم تا نیاز و خواستهای که در ذهن داریم را بهتر بشناسیم. پس در ابتدا و پیش از انتخاب ساز، باید پرسشهایی که در ادامه میآید را از خودتان بپرسید.
این مطلب ترجمهای آزاد از مطلبی با عنوان «How to Choose a Musical Instrument to Play» نوشته مگان رومر است، که برای مخاطب فارسی بازنویسی شده است. با ما در دنیای موسیقی با این راهنمای کوتاه و ساده برای انتخاب ساز همراه باشید.
به چه نوع موسیقیای علاقه دارید؟
این نکته بدیهی به نظر میرسد، اما خوب به آن فکر کنید: اگر ترجیح میدهید بیشتر به موسیقی فولک آکوستیک گوش دهید، «درامز» با وجود جذابیت ظاهریاش ممکن است انتخاب مناسبی برای شما نباشد. لازم است در پاسخ به این پرسش، کمی عمیقتر فکر کنید. یادگیری یک ساز مستلزم صرف وقت و هزینه قابلتوجهی است؛ بنابراین مطمئن شوید که سلیقه و سبک موسیقی مورد نظرتان با آن ساز همخوانی دارد. برخی سازها نسبت به دیگر گزینهها، کاربردهای متنوعتری دارند. برای مثال، وقتی تکنیکهای اولیه انگشتگذاری و آرشهکشی ویولن (یا فیدل) را بهخوبی فرا بگیرید، میتوانید در یک سبک خاص تخصص پیدا کنید و در سبکهای دیگر نیز فعالیت داشته باشید، در حالی که برخی سازها، به دلیل ویژگیهای ساختاری و سنت موسیقایی خود، محدودیتهای نسبی بیشتری دارند و برای سبکها یا موقعیتهای مشخصی مناسبترند.
یادگیری یک ساز مستلزم صرف وقت و هزینه قابلتوجهی است؛ بنابراین مطمئن شوید که سلیقه و سبک موسیقی مورد نظرتان با آن ساز همخوانی دارد.
چه تصوری از موقعیت خودتان در هنگام نوازندگی دارید؟
اگر شرکت در یک دورهمی بداههنوازی با سازهای زهی آکوستیک برایتان جذاب است، شاید ماندولین انتخاب مناسبی باشد. اگر زیاد اهل معاشرت نیستید، پیانو میتواند گزینه بسیار خوبی باشد؛ چرا که هم تکنوازی آن بسیار دلنشین است و هم حتی زمانی که نواخته نمیشود نیز بهعنوان بخشی از دکور خانه، جلوهای شکوهمند دارد.
محدودیتهای بودجه شما چهقدر است؟
بیشتر سازها را میتوان در بازههای قیمتی متنوعی خریداری کرد، اما برخی از سازها نسبت به بقیه بهطور مشخصتری گرانتر یا ارزانتر هستند. ممکن است بتوانید یک ساز کوچک و کارآمد را با قیمت مناسبی تهیه کنید؛ اما در مقابل، تهیه سازهای دیگری که ساخت اصولی و دقیق آنها پیچیده و دشوار است و دسترسی کمتری به آنها وجود دارد، گرانتر تمام میشود.
چهقدر جا برای تمرین موسیقی در اختیار دارید؟
اگر در یک مجتمع آپارتمانی با دیوارهای نازک زندگی میکنید که صدای واحدهای دیگر شنیده میشود، شاید سازهایی مثل نی و حتی سنتور بهترین گزینه برای شما نباشد و مسبب تنش با همسایهها شوند. یا اگر در مزرعهای دورافتاده و خلوت ساکن هستید، میتوانید آزادانه و با خیال راحت بنوازید.
پیدا کردن معلم چقدر آسان خواهد بود؟
پیدا کردن معلم نوازندگی برای سازی مثل گیتار در بسیاری از نقاط دنیا کاری نسبتا آسان است؛ اما اگر بخواهید آکاردئون دیاتونیک به سبک «کیجون» (که فرانسه را با این ساز می شناسیم) بنوازید، گزینههای کمتری در دسترس خواهید داشت. البته این بدان معنا نیست که یادگیری سازهای کمیاب غیرممکن است؛ اما باید خودتان را آماده کنید تا برای پیدا کردن معلم، تلاش بیشتری کنید و هزینه بالاتری هم بپردازید. همچنین باید در نظر داشته باشید که ممکن است برای شرکت در کلاسهای حضوری، مجبور شوید مسافت قابلتوجهی را سفر کنید. برخی از معلمان موسیقی آموزش را از راه دور و از طریق اینترنت انجام میدهند، با این حال ممکن است این شیوه آموزشی برای همه افراد به یک اندازه کارآمد نباشد.
چهقدر میخواهید برای یادگیری ساز وقت بگذارید؟
اگر بخواهید نوازندهای ممتاز شوید، یادگیری هر سازی نیازمند صرف زمان بسیار زیادی است؛ اما بسته به اینکه چه هدف و رویایی در سر دارید، با صرف وقت کمتر هم میتوانید به نوازندهای نسبتا خوب یا در حد قابل قبول تبدیل شوید. اگر آمادگی صرف ساعات زیادی را ندارید، به سراغ سازی مثل «کورا» (ساز پیچیدهای متعلق به غرب آفریقا که از نظر ظاهر و ساختار، شباهتهایی به چنگ و عود دارد) نروید؛ شاید انتخاب سازی مانند گیتار ریتم ساده برایتان مناسبتر باشد و اگر واقعا میخواهید موسیقی بنوازید اما وقت بسیار کمی برای تمرین دارید، یک ساز ریتمیک ساده مثل «جمبه» (ساز کوبهای آفریقایی) میتواند گزینه مناسبی باشد.
محدودیتهای جسمانی شما چیست؟
اگر نمیتوانید اجسام سنگین را بلند کنید، سراغ نوازندگی کنترباس نروید. اگر وضعیت ریهتان خوب نیست و ظرفیت تنفسی زیادی ندارید، در مورد انتخاب ساکسیفون بیشتر فکر کنید. اگر مشکلی در آرنج دارید، ممکن است نواختن ترومبون برایتان دشوار باشد. ممکن است با تمرین و ممارست، سازگار کردن شیوه نوازندگی یا کمک گرفتن از متخصص، بتوانید بخشی از این دشواریها را مدیریت کنید؛ اما لازم است محدودیتهای جسمانی خود را جدی بگیرید.
آیا میخواهید همزمان هم بنوازید و هم آواز بخوانید؟
اگر قصد دارید هنگام خواندن، خودتان ساز بزنید و بهویژه اگر میخواهید این کار را بهصورت تکنفره انجام دهید، شاید بهتر باشد یکی از این دو ساز کلاسیک و محبوب را انتخاب کنید: پیانو یا گیتار. البته نوازندگان برجسته بسیاری بودهاند که خود را با سازهای دیگر همراه کردهاند، اما پیانو و گیتار، به دلیل توانایی در اجرای همزمان آکوردها، باس و ملودی، میتوانند همراهان مناسبی برای صدای خواننده در اجراهای تکنفره باشند.
آیا میخواهید خواندن نت را یاد بگیرید؟
اگر میخواهید موسیقی کلاسیک غربی بنوازید، باید خواندن نت را یاد بگیرید، بهویژه آشنایی با کلید و شیوه نتنویسی مرتبط با ساز خودتان. نوازندگان جاز نیز معمولا باید خواندن نت را یاد بگیرند، هرچند شیوه نگارش آن ممکن است کمی با نتنویسی کلاسیک متفاوت باشد. برخی سنتهای موسیقایی در سراسر جهان نیز سبکهای خاص خود را برای نگارش موسیقی و ثبت نتها دارند. اما اگر ترجیح میدهید بدون خواندن نت و صرفا با تکیه بر شنوایی بنوازید، باید گفت که در بسیار از سبکها و سنتهای موسیقی فولک (محلی) در سراسر جهان، الزاما نیازی به استفاده از نتخوانی ندارد.
اگر میخواهید موسیقی کلاسیک غربی بنوازید، باید خواندن نت را یاد بگیرید، بهویژه آشنایی با کلید و شیوه نتنویسی مرتبط با ساز خودتان.
دوست دارید چه نقشی در گروه داشته باشید؟
اگر قصد دارید در گروههای موسیقی، چه در سبکهای راک کلاسیک، رگی و چه در هر سبک دیگری ساز بزنید، خودتان را در چه جایگاهی تصور میکنید؟ اگر میخواهید در کانون توجه باشید، سازی را انتخاب کنید که بیشترین سهم را در تکنوازیها دارد و ملودی اصلی در سبک مورد نظرتان با آن نواخته میشود؛ اما اگر دوست دارید نقش پشتیبان داشته باشید و قهرمانی بیادعا و گمنام و فارغ از هیاهو باشید، به سراغ سازی از بخش ریتم بروید.
آیا در اطرافتان کسانی هستند که بتوانید با آنها ساز بزنید؟
برخی سبکهای موسیقی (و سازهای مربوط به آنها) برای نوازندگی گروهی و معاشرتی مناسبترند. اگر به همنوازی به دیگران علاقه دارید، اما فرصتی برای این کار نداشته باشید، ممکن است ادامه دادن مسیر برایتان دشوارتر شود. برای مثال، لذت واقعی موسیقی ایرلندی و موسیقی سنتی آن در گروهنوازیهای دوستانه و بداهه (که با عنوان «نشست» (Session) شناخته میشود)، نهفته است. بنابراین، اگر نمیخواهید محکوم به عمری نوازندگی انفرادی بانجو یا طبل «بودران» (ساز کوبهای ایرلندی) باشید، پیش از هر چیز در نظر بگیرید که آیا کسانی را در اطراف خود دارید که با آنها تمرین کنید، یا اینکه حاضر هستید برای پیدا کردن چنین افرادی سفر کنید.
چند نکته دیگر برای انتخاب ساز
ساز خود را با دقت انتخاب کنید. اگر واقعا به ساز انتخابیتان علاقه نداشته باشید، احتمالا یادگیری آن را ادامه نخواهید داد. تا زمانی که مجبور نیستید، از انتخاب و علاقه اصلی خود دست نکشید.
مدتی طول میکشد تا در نواختن ساز مهارت پیدا کنید. انتظارات معقولی از خود داشته باشید و به یاد داشته باشید که روند یادگیری سازهای مختلف با هم متفاوت است. رسیدن به مرحلهای که بتوانید چند آکورد ساده را با «یوکللی» بنوازید، زمان کمتری نسبت به نواختن یک ملودی ساده با ویولن میبرد. اگر این فرایند طولانی شد، جدا از اینکه چه سازی را انتخاب کردهاید، فقط دلسرد نشوید.
این باور رایج را نپذیرید که یادگیری ساز برای کودکان بسیار آسانتر از بزرگسالان است. کودکان از انعطافپذیری مغزی بیشتری برخوردارند که به آنها اجازه میدهد مسیرهای عصبی را راحتتر از ما بزرگسالان شکل دهند، اما ما هم برتریهایی نسبت به آنها داریم: ما در تمرین بهتر عمل میکنیم، دست کم از نظر تئوری زمان را بهتر مدیریت میکنیم، مسائل را جدی میگیریم (بهویژه وقتی پای هزینههای سنگین تهیه و آموزش ساز در میان باشد) و احتمال بیشتری دارد که عاشق سازی باشیم که خودمان انتخاب کردهایم. تلاش و پشتکار را نمیتوان به شوخی گرفت؛ استمرار نتیجهبخش است.
انتظارات معقولی از خود داشته باشید و به یاد داشته باشید که روند یادگیری سازهای مختلف با هم متفاوت است.
سخن پایانی؛ آنچه واقعا نیاز دارید
در نهایت برای شروع یادگیری یک ساز، بهصورت خلاصه به این موارد نیاز دارید:
- یک ساز مناسب و لوازم جانبی ضروری آن
- یک معلم خوب یا برنامهای مناسب برای خودآموزی
- اعتمادبهنفس، پستکار و حفظ حس شوخطبعی در طول مسیر
نظر شما چیست؟
شما چه تجربهای از خرید ساز داشتهاید؟ آیا در حال حاضر ساز میزنید یا در تدارک تهیه آن هستید؟ لطف دیدگاه خود را در بخش نظرات با ما و دیگر مخاطبان به اشتراک بگذارید.
