حمید السعدی

حمید السعدی؛ صدایی از قلب سنت موسیقی عراق

حمید السعدی (Hamid Al-Saadi) خواننده، پژوهشگر و استاد مقام عراقی است که در سال ۱۹۵۸ در عراق متولد شد. مسیر هنری او از دوران کودکی و با علاقه به فرهنگ عراقی و بغدادی، زبان عربی، موسیقی و شعر آغاز شد و به مطالعه و اجرای جدی مقام عراقی انجامید. السعدی در طول دهه‌ها فعالیت، به یکی از چهره‌های شناخته‌شده این سنت موسیقایی تبدیل شده و به دلیل دانش گسترده خود درباره مقام و شعر مرتبط با آن مورد توجه قرار گرفته است.

مقام عراقی یک سنت موسیقایی بسیار قدیمی و پیچیده است که در آن آواز، شعر و ساختارهای ملودیک در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند. این سنت در سال ۲۰۰۸ در فهرست میراث فرهنگی ناملموس یونسکو ثبت شد و بخش مهمی از هویت فرهنگی عراق را تشکیل می‌دهد. مقام در شکل سنتی خود معمولاً با همراهی یک گروه کوچک سازهای سنتی اجرا می‌شود و خواننده بخش اصلی روایت موسیقایی و شعری را بر عهده دارد.

حمید السعدی و تسلط بر مقام‌های بغدادی

یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های جایگاه حمید السعدی، دانش گسترده او درباره رپرتوار مقام بغدادی است. منابع تخصصی او را تنها فرد نسل خود معرفی کرده‌اند که تمام ۵۶ مقام موجود در رپرتوار بغدادی را حفظ کرده و بر اجرای آن‌ها تسلط دارد. این مجموعه گسترده شامل ساختارهای ملودیک گوناگونی است که اجرای صحیح آن‌ها نیازمند سال‌ها آموزش، تمرین و شناخت دقیق موسیقی و شعر است.

السعدی هنر خواندن و اجرای مقام عراقی را نزد یوسف عمر (Yusuf Omar)، از مشهورترین قاریان مقام عراقی، آموخت. یوسف عمر نیز او را جانشین خود دانسته بود. محمد القبنچی (Muhammed Al-Gubbenchi)، استاد یوسف عمر و یکی از تأثیرگذارترین چهره‌های تاریخ مقام‌خوانی عراق، نیز السعدی را پیوندی مناسب برای انتقال این سنت به نسل‌های آینده می‌دانست.

صدایی پیچیده و پر از ظرافت‌های آوازی

آواز حمید السعدی بیش از آنکه بر ساختار معمول یک آهنگ پاپ یا ترانه معاصر تکیه داشته باشد، بخشی از یک سنت کلاسیک و شفاهی است. منابع تخصصی، صدای او را قدرتمند و سرشار از تزئینات آوازی توصیف کرده‌اند و بر دانش او درباره جزئیات موسیقی و شعر عراق تأکید دارند. در اجرای مقام، خواننده در کنار همراهی سازها آزادی بیشتری در حرکت ملودیک دارد و بخش‌هایی از آواز می‌تواند حالت بداهه و انعطاف‌پذیر پیدا کند.

ساختار مقام نیز با قالب‌های معمول آهنگ‌های امروزی تفاوت دارد. در اجرای سنتی، ملودی‌ها می‌توانند از بخش‌های مختلفی تشکیل شوند و خواننده با استفاده از تغییرات صوتی و ملودیک، شعر را در چارچوب مقام ارائه کند. به همین دلیل، شنیدن آثار حمید السعدی بیشتر از یک تجربه معمول موسیقی، آشنایی با یک شیوه آوازخوانی و روایت شعری چندصدساله است.

سال‌ها فعالیت برای حفظ میراث مقام عراق

فعالیت حمید السعدی تنها به اجرای صحنه‌ای محدود نشده است. او به عنوان پژوهشگر و نویسنده نیز درباره مقام عراقی فعالیت داشته و کتابی با عنوان al-maqam wo buhoor al-angham درباره مقام و شعر آن نوشته است. این اثر به عنوان یکی از نوشته‌های جامع درباره مقام عراقی و شعر مرتبط با آن معرفی شده است.

السعدی در سال ۱۹۹۹ به بریتانیا رفت و برای چند سال به فعالیت به عنوان پژوهشگر، خواننده، هنرمند و نویسنده در زمینه مقام پرداخت. او در سال ۲۰۰۴ به بغداد بازگشت. در سال‌های بعد نیز فعالیت‌های آموزشی و اجرایی او ادامه پیدا کرد و اجرای مقام عراقی را برای مخاطبان خارج از عراق نیز معرفی کرد.

همکاری با صفافیر و معرفی مقام به مخاطبان جهان

یکی از همکاری‌های مهم حمید السعدی با گروه صفافیر (Safaafir) شکل گرفته است؛ گروهی که در ایالات متحده بر اجرای مقام عراقی تمرکز دارد. این گروه با حضور امیر الصفار (Amir ElSaffar)، دنا الصفار (Dena ElSaffar) و نوازندگان دیگر، مقام را با استفاده از سازهای سنتی و در قالب اجرای گروهی ارائه می‌کند. السعدی به عنوان خواننده اصلی در چندین اجرای این گروه حضور داشته است.

از سازهای مورد استفاده در این اجراها می‌توان به سنتور، جوزه و سازهای کوبه‌ای اشاره کرد. همکاری السعدی و صفافیر باعث شد مقام عراقی در سالن‌ها و مراکز فرهنگی و دانشگاهی مختلف در آمریکا برای مخاطبانی خارج از جامعه عراقی و عرب نیز اجرا شود. دانشگاه ییل، مرکز کندی، موزه متروپولیتن و مرکز لینکلن از جمله مکان‌هایی هستند که در سوابق اجرایی معرفی‌شده برای او دیده می‌شوند.