دنی زایتلین

پیانیستی که ذهن را می نوازد

دنی زایتلین (Denny Zeitlin) با نام کامل دنیس جی زایتلین (Dennis Jay Zeitlin)، در ۱۰ آوریل ۱۹۳۸ در شیکاگو به دنیا آمد. شاید کمتر هنرمندی را بتوان یافت که هم زمان در دو عرصه کاملاً متفاوت به موفقیت دست یافته باشد؛ او نه تنها یکی از تاثیرگذارترین پیانیست های جاز معاصر است، بلکه استاد بالینی روانپزشکی در دانشگاه کالیفرنیا، سان فرانسیسکو نیز هست. این دوگانگی شگفت انگیز، همواره در موسیقی او بازتاب داشته است؛ جاز دنی زایتلین، جاز ذهن های ناآرام و احساسات پیچیده انسانی است.

زایتلین از دو سالگی بداهه نوازی بر پیانو را آغاز کرد و در شش سالگی آموزش کلاسیک موسیقی را به طور رسمی شروع نمود. اما عشق حقیقی او در دوران دبیرستان و با آشنایی با جاز شکوفا شد؛ به گونه ای که در همان سال های نوجوانی، به عنوان یک نوازنده حرفه ای در شیکاگو و حومه به اجرای برنامه پرداخت. او در دانشگاه ایلینوی در کنار نوازندگان بزرگی چون وس مونتگومری (Wes Montgomery)، جانی گریفین (Johnny Griffin) و ایرا سالیوان (Ira Sullivan) هم نوازی کرد و بعدها با راهنمایی بیلی تیلور (Billy Taylor) و جرج راسل (George Russell) مسیر هنری خود را عمیق تر ساخت.

امضای کلمبیا؛ آغاز یک دوره طلایی

دنی زایتلین در سال ۱۹۶۳ و هم زمان با تحصیل در دانشکده پزشکی دانشگاه جانز هاپکینز، با حمایت جان هموند (John Hammond) تهیه کننده افسانه ای کلمبیا رکوردز، فعالیت حرفه ای ضبط موسیقی را آغاز کرد. اولین آلبوم او به عنوان رهبر گروه، کاتکسیس (Cathexis) در سال ۱۹۶۴ با همراهی سسیل مک بی (Cecil McBee) بر روی کنترباس و فردی ویتس (Freddie Waits) بر روی درامز منتشر شد. این آلبوم که در نیویورک ضبط شد، سرآغازی بود برای مجموعه ای از آثار ماندگار که هر یک جایگاهی ویژه در تاریخ جاز دارند.

تنها چند ماه بعد، دومین آلبوم او با نام کارناوال (Carnival) روانه بازار شد؛ این بار با چارلی هیدن (Charlie Haden) و جری گرانلی (Jerry Granelli) در گروه سه نفره ای که بعدها در باشگاه افسانه ای «ترایدنت» در سوسالیتو، کالیفرنیا به اجرای برنامه پرداختند. اجرای زنده همین گروه در سال ۱۹۶۵ در آلبوم ساعت درخشان (اجرای زنده در ترایدنت) - Shining Hour (Live at the Trident) ثبت شد؛ آلبومی که منتقدان از آن به عنوان یکی از بهترین آثار جاز پیانوی دهه شصت یاد کرده اند. لئونارد فیدر، منتقد سرشناس جاز، دنی زایتلین را «نوازنده همه کاره ترین پیانیست جوانی که در اوایل دهه ۱۹۶۰ به شهرت رسید» نامید.

از کاتکسیس تا خاطره مایلز

دنی زایتلین بیش از چهل آلبوم تحسین شده ضبط کرده و دو بار برنده نظرسنجی منتقدان جاز مجله داون بیت (DownBeat) در سال های ۱۹۶۵ و ۱۹۷۴ شده است. او همچنین موسیقی متن فیلم کلاسیک علمی-تخیلی تهاجم آدم ربایان (Invasion of the Body Snatchers) محصول ۱۹۷۸ را ساخته است و برای برنامه کودکانه «سسمی استریت» نیز موسیقی نوشته است. از آثار شاخص او در سال های اخیر می توان به آلبوم تکنوازی پیانوی تکنواز: به یاد مایلز (Solo Piano: Remembering Miles) (۲۰۱۹) اشاره کرد که در آن به بازآفرینی قطعات مرتبط با مایلز دیویس پرداخته است. آلبوم پرگاه / پیانوی تکنواز در کنسرت (Labyrinth / Solo Piano In Concert) (۲۰۱۱) نیز یکی از مسحورکننده ترین آثار تکنوازی او محسوب می شود. تاثیر بیل ایوانز (Bill Evans)، مک کوی تاینر (McCoy Tyner) و تیلونیوس مونک (Thelonious Monk) در سبک او به وضوح قابل تشخیص است؛ با این حال، دنی زایتلین همواره صدایی منحصربه فرد داشته است؛ صدایی که تد گویا، مورخ جاز، آن را «ترکیبی از رهایی بخشی بی حدوحصر، غنای هارمونیک و زیبایی محض صدای پیانو» توصیف کرده است.